Het boek Lilith, over de donkere kracht van de vrouw
door Rosa Wouters
(boekbespreking door Susan Gorel)
Rosa Wouters is journaliste en astrologe en heeft een vijftiental boeken op haar naam staan.
In de astrologie kwam zij in haar consulten bepaalde eigenaardigheden en specifieke gebeurtenissen bij haar cliënten tegen, die niet terug te vinden waren in de traditionele duidingmethodes. Het was toen dat zij kennismaakte met het fenomeen "Zwarte Maan" en het was, zo schrijft zij, een ware ontdekking! Het betekende voor haar een nog beter en dieper en vooral juister inzicht verwerven in de individuele menselijke structuur, inzicht in het hoe en waarom van de scherpste crisissituaties waarin een mens onbewust verzeild raakt. De zwarte maan openbaarde alles over de meest duistere, de meest gevaarlijke, de meest controversiële, de meest perverse kant van de menselijke geest. En hoewel het zwarte maan-punt werkzaam is in de horoscoop van man én vrouw, bleek het op een extreme manier verwant met het vrouwelijke.
In de huidige, psychologisch georienteerde astrologie staat het zwarte maan punt voor het verdrongen, vrouwelijke principe. Zij geeft in haar boek de bijbehorende astrologische tabellen zodat de lezer onmiddellijk de plaats van de zwarte maan in zijn of haar horoscoop kan vinden. En wat houdt dat nu in?
In de geboortehoroscoop vertegenwoordigt de Zon ons bewuste zijn en de Maan onze onbewuste, onze vrouwelijke kant. De Maan fungeert eveneens als symbool voor evolutie en verandering, omdat haar gestalte aan de hemel ook voortdurend verandert.
Maar, die veranderende gestalten (nieuwe maan, wassende maan, volle maan en afnemende maan) zijn slechts schijn; de zwarte maan staat voor de Maan zoals ze werkelijk is.
Ze toont ons als het ware het verborgen gezicht van de Maan en ze symboliseert in onze radix dat facet van onszelf dat we zo diep mogelijk in de kelder van ons onbewuste verborgen houden, voor onszelf én voor anderen.
Tot op een dag ...
Mannen zowel als vrouwen hebben hun sterkste wortels in hun diepste onbewuste waar niemand graag vrijwillig naar afdaalt. Toch is het precies in die diepte dat we onze paradoxen vinden en dat we kunnen leren onze dualiteiten als geest/ lichaam, sexualiteit/ spiritualiteit, leven/ dood en mannelijk/ vrouwelijk in harmonie te brengen met elkaar en heelheid te bereiken.
Tijdens haar research voor dit boek werd Rosa Wouters om de haverklap geconfronteerd met verwijzingen naar de mythologie. Omdat astrologie en mythologie alles te maken hebben met archetypes, ontdekte ze dat ze zich moest verdiepen in het mythologische aspect van de zwarte maan en dat die mythe een naam had: Lilith!
En Lilith had vele zusters, in vele verschillende landen en culturen. Ze heten Kali, of Hekate, of Inanna of Baba Jaga.
Omdat niet iedereen wellicht op de hoogte is van de mythe van Lilith, laat ik dit verhaal hier volgen, zoals Rosa het in haar boek heeft opgenomen. Let wel dat deze versie stamt uit een belangrijk joods-kabbalistisch geschrift uit de 12e eeuw, het Boek der Schittering, (Sepher Zohar), het geeft heel duidelijk de patriarchale cultuur van die tijd aan,. Het Boek der Schittering werd geschreven door mannen die andere mannen wilden waarschuwen voor de gevaarlijke donkere krachten van de vrouw. In de joods-kabbalistische en ook in christelijke geschriften vinden we waarschuwingen voor de verleiding, de sluwheid en de slechtheid van de vrouw. Het dualistische denken in deze monotheïstische religies, het denken in termen van lichaam versus geest, licht versus donker, goed versus kwaad bracht uiteraard het goede in verband met het mannelijke aspect en het slechte in verband met het vrouwelijke aspect, het donkere, de chaos, het lichaam. Vrouwen werden dus ook uitgesloten van het priesterambt, ze waren het niet waardig. Door de eeuwen heen ging dit vrouw-onvriendelijke denken ook invloed uitoefenen op alle niet-kerkelijke wetten en denkpatronen. Denkpatronen waarmee we tot de dag van vandaag nog opgescheept zitten, het dualistisch denken zit er nog stevig ingebakken.
HET VERHAAL VAN LILITH.
Vele duizenden jaren geleden, zo gaat het verhaal, schiep God de eerste mens naar zijn androgyne beeld en gelijkenis. "Man en vrouw schiep hij hen" zoals de Bijbel vertelt. Pas later scheidde God de twee helften in een aparte mannelijke en vrouwelijke vorm. De man werd Adam, de vrouw Lilith genoemd.
Omdat ze samen uit hetzelfde slijk der aarde waren gemaakt, vond Lilith het niet meer dan normaal dat ze dezelfde status als Adam kreeg toebedeeld. Maar wat zij van haar kant zag als nodig en rechtvaardig, deed Adam steigeren. Hij werd verontwaardigd en zag de eis van Lilith als een belediging. Hij nam het ook niet dat ze 'niet steeds onder wou liggen'.
"Maar we zijn toch gelijk!" riep Lilith verontwaardigd uit. "We zijn toch allebei uit dezelfde aarde gemaakt!"
En toen Adam duidelijk zijn superioriteit wilde doen gelden en probeerde zijn wil aan haar op te leggen in een poging haar te overweldigen, aanriep Lilith in haar wanhoop de onuitsprekelijke naam van God.De Eeuwige beantwoordde haar schreeuw door haar vleugels te geven, waarmee ze wegvloog uit het Paradijs. Weg. Ver weg. Zo ver als ze vliegen kon. Ver weg van Adam, ver weg van zoveel onrechtvaardigheid. Ze kon zelfs niet bevatten dat Adam haar meerdere wilde zijn. Met welk recht trouwens? Ze waren toch evenwaardig? Twee delen van één geheel? Gemaakt om in alles elkaar aan te vullen? Om als twee zelfstandige mensen met elkaar samen te leven, evenwaardig op elk gebied? Ze voelde zich opstandig en verraden, miskend en vernederd.
Adam, die ondertussen eenzaam achterbleef, smeekte zijn Schepper om Lilith weer bij hem terug te brengen. Maar liefst drie aartsengelen werden uitgestuurd als bemiddelaars: Gabriël, Michaël en Rafaël. Maar Lilith weigerde om een compromis te sluiten. Nog liever onderging ze de straf van haar Schepper en liet ze zich verbannen naar een onherbergzame streek ergens aan de Rode Zee.
Maar Lilith was mooi en verleidelijk en haar natuur hartstochtelijker en vuriger dan welke vrouw ook die na haar geboren zou worden... En samen met Samaël, de aartsengel van de dood en meester van de gevallen engelen, vierde ze haar losbandigheid en gaf ze dag na dag geboorte aan talloze demonische wezens.
Als straf voor haar ongehoorzaamheid en haar ongehoorde uitspattingen besliste God dat ze elke dag honderd kinderen zou verliezen van het talrijke kroost dat ze baarde. En ook dat vond Lilith onrechtvaardig. Haar vlucht ver weg van Adam was voor haar de enig mogelijke uitweg geweest. Want, zoals gezegd: Lilith wilde geen compromissen sluiten.
Maar ook Adam in zijn Aards Paradijs bleef ontevreden. Hij miste een vrouw. Op een dag, toen Adam in slaap gevallen was, nam God een rib uit zijn lichaam en schiep daaruit een nieuwe gezellin: Eva.
Eva was alles wat Lilith weigerde te zijn. Ze was dienstbaar en onderdanig, lief en zacht en zeer verbonden met haar man. Eva was het archetype van de moederlijke, koesterende energie die gewoon geschapen is om kinderen te baren.
Het vervolg van het verhaal kennen we allemaal...
Adam en Eva leefden samen gelukkig en tevreden temidden van de bloemen en de vruchten en de dieren die hen allemaal mochten toebehoren. Alleen van de Boom van de Kennis van Goed en Kwaad moesten ze zich ver weg houden. En zeker nooit zijn vruchten eten, anders zou er iets verschrikkelijks gebeuren! En ze hielden zich aan die regel. Tot op een dag...
Op een dag wandelde Eva alleen door het Paradijs. Een slang kronkelde rond de Boom der Kennis. Een gevaarlijke, verleidelijke slang.
"Eva, ssst, Eva, lief kind" siste ze "heb je geen zin in een heerlijke appel?"
"Neen, de vruchten van deze boom zijn voor ons verboden" antwoordde Eva een beetje angstig.
"Verboden? Verboden, zeg je?" veinsde ze verontwaardigd "En wie heeft je dat verboden?"
"Onze Schepper" zei Eva eerbiedig.
"Jullie Schepper?! Maar natuurlijk, jullie Schepper! En weet je ook waarom hij jullie dat verboden heeft?"
En, omdat Eva niet meteen antwoord gaf, ging de slang verder: "Jullie Schepper is uiteraard bang dat jullie even verstandig en machtig zouden worden als hijzelf. Daarom mogen jullie niet van de vruchten van de Boom der Kennis eten! Proef toch maar, lief kind!..."
Na veel aarzelen liet Eva zich verleiden door het gemene, geniepige serpent en ze plukte de vrucht en at ervan. Daarna verleidde ze op haar beurt Adam. Eva, de voortreffelijke Eva, de dienstbare Eva, de voorbeeldige vrouw van de eerste man Adam, werd door haar naïviteit, haar domheid en haar vrouwelijke nieuwsgierigheid de oorzaak van de grote zondeval.
Gods toorn was verschrikkelijk. Onmiddellijk werden ze uit het Aards Paradijs verdreven. Vanaf dat moment werden ze zich bewust van hun kwetsbaarheid, hun naaktheid en hun sterfelijkheid. Voortaan zouden ze 'in het zweet des aanschijns hun brood eten', zoals het oude verhaal gaat. En omdat de vrouw de grootste schuld trof, zouden haar barensweeën voortaan beschouwd dienen te worden als goddelijke vergelding. Van vrouwen werd van dan af expliciet verwacht dat ze sexueel trouw en onderdanig waren aan hun echtgenoot. En Eva?...
Eva schaamde zich dood om alle ellende die ze over de mensheid had gebracht, terwijl Lilith, vervloekt en provocerend als ze was, zich koesterde in haar triomf.
Het was immers zij, die vermomd als slang haar concurrente en haar vroegere minnaar in de val had gelokt.
Vrouwen die zich volgzaam opstellen, zichzelf wegcijferen,, te veel in een relatie tolereren, en niet voor zichzelf op durven komen zijn de "Eva" vrouwen.
Maar, alle geleverde inspanningen en toegevingen ten spijt, loopt ineens alles mis. Hun man heeft een jongere, mooiere en nog volgzamere Eva ontmoet. Hun kinderen slaan met veel misbaar voorgoed de deur van het ouderlijk huis achter zich dicht, hun eigen moeder sterft en ze beginnen zich ontredderd af te vragen waartoe een vrouwenleven eigenlijk dient, omdat ze zich herkennen in datzelfde leefpatroon dat ze onbewust van hun moeder hebben overgenomen.
Alles, hun hele leven loopt ineens uit op ontreddering en volkomen chaos; er is een soort crisissituatie ontstaan waarin een hoop vuiligheid naar boven komt. Lieve Eva-vrouwen veranderen in woeste hellevegen, ze gillen en tieren en gaan tekeer als ordinaire viswijven. Wraakzuchtig binden ze de strijd aan of ze trekken zich jankend terug, de confrontatie is keihard.
Maar, ze zijn slechts op het punt gekomen waar waar iedere Eva vrouw vroeg of laat wel moet komen, wil ze ooit een echt levende vrouw worden. Eva heeft eindelijk een glimp opgevangen van het dierbaarste wat ze onbewust diep in zich draagt: haar donkere Lilith energie.
De kans is groot dat Lilith een hele poos de boventoon gaat voeren; vrouwen die zich loswrikken, hun eigen weg willen gaan, een eigen carriere willen opbouwen, zich artistiek willen gaan ontplooien, een eigen plek willen zoeken in hun relatie of met hun relatie willen kappen, doen dat in verreweg de meeste gevallen op een bruuske, koppige en egoïstische manier. Anders zou het immers niet lukken! Je kunt niet 'een beetje scheiden' of 'een beetje creatief zijn' of 'een beetje jezelf worden'.
Het is een kwestie van alles of niets.
En bij zo'n proces is Lilith de ideale bondgenote, elegantie of franje kent ze niet. De geschenken die ze geeft zijn niet mooi versierd, soms zelfs giftig.
Maar wel waardevol, onvoorstelbaar waardevol voor iedere vrouw die hongert naar rechtvaardigheid en heelheid; het gaat om de integratie van de Lilith-energie in het vrouwelijke bewustzijn.
Rosa Wouters vertelt ons niet alleen deze mythe van Lilith; er blijken in alle culturen, in alle beschavingen dezelfde verhalen te bestaan over de diepste vrouwelijke kracht. De Indische mythe van Kali en Devi, de mythe van Inanna en Ereshkigal uit het oude Soemerië, in de Griekse mythologie de mythe van Demeter, Persephoné en Hekate, in Rusland het sprookje van Baba Jaga, sommige verhalen al vier- tot vijfduizend jaar oud. Het thema heeft altijd al gespeeld! En niet alleen vrouwen, ook mannen hebben een dergelijk verhaal, zoals blijkt uit het sprookje van de gebroeders Grimm over de IJzeren Hans, naverteld door Robert Bly in zijn boek De Wildeman, een mannelijk inwijdingssprookje.
Een heerlijk boek, alle genoemde mythes zijn erin opgenomen en een heel duidelijke astrologische uitleg van de consequenties van de zwarte maan in een teken en in een huis. Zowel de liefhebber van verhalen, als astrologen komen aan hun trekken, maar ook de tarotist die zich geconfronteerd ziet met de uitwerking van de Eva of de Lilith-energie bij zijn of haar cliënt.
Susan Gorel
Alana Uitgeverij
ISBN 90 75045 123.