Vaak wordt de vraag gesteld waarom de belangstelling voor de tarot en andere gelijksoortige mantische systemen de laatste jaren zo sterk is gestegen. Als verklaring hiervoor hoor je wel eens dat het niveau van bewustzijn van de hedendaagse mens is gestegen en dat hij daardoor een meer spirituele kijk op de ons omringende wereld heeft gekregen. Het zou kunnen dat dit voor een kleine groep opgaat, maar wanneer je kijkt naar een aantal tendensen die zich in onze samenleving aan het ontwikkelen zijn, heb ik de neiging om een andere verklaring te zoeken. Zou een in een relatief korte tijd sterk veranderende en veranderde samenleving hier niet eerder debet aan zijn? Binnen een tijdsbestek van amper honderd jaar is er immers op diverse gebieden zeer veel veranderd. Bijvoorbeeld op sociaal-economisch gebied. De structuur van onze samenleving is veranderd van een systeem dat uitging van het verschaffen van een minimale sociale zekerheid tot een overgeorganiseerd bureaucratisch, nagenoeg alles regelend stroperig apparaat. De verzorgingsstaat is geboren. Bedenk dat de eerste kinderwet van Van Houten, waarbij kinderarbeid enigszins werd geregeld, pas dateert uit 1904. Nu zijn we van de wieg tot het graf verzorgd. Huidige tendensen doen hier echter weer enigszins afbreuk aan.
Op technologisch gebied hebben eveneens ongekende ontwikkelingen veranderingen plaatsgevonden. Denk alleen maar eens aan het feit dat in het begin van de vorige eeuw het een hele prestatie was om de oceaan over te vliegen, terwijl enkele decennia later een geslaagde landing op de maan werd gemaakt. Op medisch gebied zag men in het begin van de vorige eeuw nog heil in een aderlating. Nu heeft in het wetenschappelijk onderzoek xenotransplantatie hoge prioriteit. Verschillende organen van varkens en kalveren worden in de nabije toekomst transplanteerbaar in het menselijk lichaam. Alleen voor de hersenen heeft men nog geen oplossing gevonden. Misschien is het geen slecht idee om bij wijze van experiment de hersenen van een varken in de schedel van een mens te plaatsen. Misschien heeft een dergelijke ingreep positieve gevolgen voor het nog steeds voortdurende dierenleed in onze samenleving. Even terzijde, varkens zijn overigens zeer intelligent. Mijn gedachten dwalen af naar het boek Animal Farm van George Orwell. Zijn persiflage op het communisme, waarin de varkens de leiding over de boerderij hadden overgenomen nadat zij de boer en zijn gezin hadden verdreven. Na de coup lieten de varkens een bord ophangen met de tekst: "Alle dieren zijn gelijk", maar na enkele maanden veranderden zij de tekst in: "Alle dieren zijn gelijk, maar sommige wat meer dan andere". Deze varkens vertoonden dus menselijke trekjes. Varkens lijken dan ook fysiologisch en anatomisch sprekend op mensen. Dat het zeer intelligente dieren zijn hebben Omlet en Hamlet wel bewezen, de twee varkens van de bedenker van het beroemde varkentje "Babe", die uitstekend om kunnen gaan met computer en joystick. Op dat gebied zijn ze beduidend slimmer dan ik. We kennen een schitterend getekende 'tarot of the cat people', misschien kunnen we binnen afzienbare tijd een 'tarot of the pigs' verwachten.
Een andere grote verandering die minstens zoveel gevolgen heeft gehad is de ineenstorting van het imperium van de kerk. Deze ineenstorting werd vooral de grote steden voelbaar en zichtbaar aan de bestemming die men aan de kerkgebouwen ging geven. Zo werden in Amsterdam enkele bekende grote kerken voor wel heel andere doeleinden dan het vieren van de eredienst aangewend.
Een van deze kerken werd omgetoverd tot hasjtuin en de geur van wierook moest plaatsmaken voor die van het stickie. Een andere bekende kerk werd bestemd voor de vestiging van een zogenaamde witte tapijthal. Vooral ouderen konden deze ontwikkelingen niet meer volgen.
Ook op het gebied van het gezag veranderde veel. Ik hoef maar te wijzen op de zogenaamde Maagdenhuisprocessen die de gezagsverhoudingen binnen de universitaire wereld geheel deden veranderen. Een verandering die oversloeg naar andere sectoren van onze samenleving.
Door al deze grote veranderingen ontstond er onzekerheid op velerlei gebied. De mens heeft altijd gestreefd naar zekerheid en getracht om zijn eigen bestaan en dat van zijn omgeving te begrijpen en te verklaren. Lukt dat niet eer met seculaire systemen, dan grijpt men naar zogenaamde "overall" systemen zoals de astrologie, de tarot, de runen enzovoorts, die multitoepasbare raamwerken vormen, door hun aard geschikt voor de geest van de mens, om alle mogelijke verschijnselen in het leven te verklaren. Een van de grote moeilijkheden bij het toepassen van deze systemen is het niet gewend zijn aan het denken op verschillende niveaus van onze waarneembare werkelijkheid. Het gegeven dat gebeurtenissen zich causaal afspelen levert geen problemen op, maar dat deze eveneens synchroon plaatsvinden blijkt nogal eens moeilijkheden te veroorzaken. Bij het hanteren van de tarot is het immers van essentieel belang om vooral synchroon te kunnen denken.
Synchroniciteit, een term van C.G.Jung die deze term gebruikte in de speciale betekenis van coïncidentie in de tijd van twee of meer niet causaal op elkaar betrokken gebeurtenissen die geestelijk van gelijke of aanverwante waarde zijn. Dit in tegenstelling tot de term synchronisme, waarmee slechts gelijktijdigheid van twee gebeurtenissen wordt aangeduid. Jung heeft aan het verschijnsel een naam gegeven, maar het onderliggende gedachtegoed is niet nieuw. In de oudheid had men al oog voor deze wetmatigheid. Reeds Hermes Trismegistus maakte op zijn tabula smaragdina melding van deze gedachte. Zijn tweede stelling luidde: "Datgene wat Beneden is, is gelijk aan datgene wat Boven is, en datgene wat Boven is, is gelijk aan datgene wat Beneden is, om de wonderwerken van één enkel Ding te volbrengen" is de sleutel tot de hermetische filosofie. Daarachter ligt de veronderstelling dat overal in dit universum, zowel boven als beneden, op macrokosmisch en op microkosmisch niveau dezelfde wetten heersen. Dit denken is echter acausaal en daarom voor velen een struikelblok bij het hanteren van mantische technieken. Het analoge toepassen van het principe "zo boven, zo beneden" is dan alleen mogelijk wanneer we dit universum als een geordend geheel beschouwen (Grieks: kosmos = orde). Alle gebeurtenissen die in dit geordende geheel plaatsvinden voltrekken zich bij gevolg steeds wetmatig en nooit toevallig. Ook in de hedendaagse wetenschap komt men steeds vaker tot de conclusie dat er geen ruimte is voor het toeval.
Het probleem is dat we als mens een aantal wetmatigheden (nog) niet kennen en daarom onvoorziene gebeurtenissen bij gebrek aan inzicht als "toevallig' bestempelen. In dit kader heeft een Amerikaans onderzoek naar de levensloop van kort na de geboorte van elkaar gescheiden eeneiige tweelingen een belangrijke bijdrage geleverd. Het onderzoek strekte zich uit over een aanzienlijk aantal gevallen waarin de kinderen in een totaal verschillende omgeving werden opgevoed en leverde een aantal frappante resultaten op. Zo werd van een tweeling het ene kind in een zeer welvarend gezin opgevoed dat alle mogelijke kansen bood om zich goed te ontwikkelen, terwijl het andere kind in een kansarme omgeving terechtkwam.
Beide kinderen bleken echter later in hun leven in soortgelijke minder gunstige omstandigheden verzeild te zijn geraakt. Een ander zeer sterk voorbeeld is wel dat van de tweelingbroers die elkaar meer dan veertig jaar niet hadden gezien en waarvan bleek dat beiden drie maal waren getrouwd met echtgenotes die dezelfde voornamen hadden. Beiden reden in auto's van hetzelfde merk en met dezelfde kleur. Ze rookten hetzelfde merk sigaretten en dronken hetzelfde merk jenever. Er waren meerdere van dergelijke voorbeelden, maar de behandeling daarvan valt buiten het bestek van dit artikel.

(Jos van Alebeek)